Evde Doğal Gübre Yapmak

Mutfakta bir gün içinde ne kadar atık çıkıyor? Soğan kabukları, çay posası, elma göbeği, sararmış marul yaprakları... Bunların çoğu çöp poşetine giriyor. Oysa aynı malzemeler, birkaç ay sonra bahçenizin en pahalı torba toprağından daha iyi bir malzemeye dönüşebilir. Kompost ve gübre yapımı, bu dönüşümü kendi bahçenizin bir köşesinde, hiçbir özel alet olmadan yürütmenin adı.

Kompost tam olarak nedir, gübreden farkı var mı?

Kompost, organik atıkların bakteriler, mantarlar ve solucanlar tarafından parçalanmasıyla oluşan koyu renkli, ufalanan, orman toprağı kokan bir malzemedir. Hayvan gübresi ise doğrudan hayvan dışkısıdır ve genellikle yanmış (olgunlaşmış) haliyle kullanılır.

Aradaki pratik fark şu: hayvan gübresi besin açısından daha yoğundur ama taze kullanıldığında kök yakar. Kompost ise besinden çok toprak yapısını düzeltir; killi toprağı gevşetir, kumlu toprağın su tutmasını sağlar. İkisini birlikte kullanmak en iyisidir. Toprağı hazırlarken bu iki malzemeyi karıştırmanın nasıl bir fark yarattığını, bahçe toprağını hazırlamaya dair sayfada daha detaylı anlatıyoruz.

Nereden başlanır?

1. Bir yer seçin. Yarı gölge, doğrudan toprağa temas eden bir köşe ideal. Betonun üstünde de olur ama solucanlar aşağıdan yukarı çıkamaz, süreç yavaşlar. Mutfağa çok uzak olmasın; her seferinde bahçenin dibine yürümek zorunda kalırsanız üç hafta sonra vazgeçersiniz.

2. Kabı hazırlayın. Hazır kompost bidonu alabilirsiniz, ama dört palet çakarak yaptığınız 1x1 metrelik açık kutu da aynı işi görür. Önemli olan hava alması ve tabanın toprakla temas etmesi. Kapak yerine eski bir halı parçası ya da branda da olur — amaç yağmurun her şeyi göle çevirmesini engellemek.

3. Tabana kaba malzeme koyun. İlk 10-15 santime kırılmış ince dallar, mısır sapları ya da kalın bitki gövdeleri serin. Bu tabaka hava kanalı görevi görür ve yığının altta boğulmasını engeller.

4. Yeşil ve kahverengiyi katmanlayın. İşin bütün sırrı bu. Yeşil malzeme azot verir: mutfak atıkları, taze çim, yeşil yaprak, çay ve kahve posası. Kahverengi malzeme karbon verir: kuru yaprak, karton, gazete, saman, talaş, yumurta kabuğu. Kabaca bir ölçü yeşile iki-üç ölçü kahverengi hedefleyin. Her mutfak kovasını boşalttığınızda üzerine bir avuç kuru yaprak ya da parçalanmış karton atın.

5. Nemi ayarlayın. Yığından bir avuç alıp sıktığınızda birkaç damla su gelmeli, ama parmaklarınızın arasından akmamalı. Sıkılmış sünger kıvamı. Kuruysa hortumla hafifçe ıslatın, çamursa kuru karton ekleyin.

6. Havalandırın. İki-üç haftada bir dirgen ya da bel küreğiyle yığını altüst edin. Dıştaki soğuk malzeme içeri, içteki sıcak malzeme dışarı gelsin. Bu işlemi sık yaparsanız kompost 3-4 ayda hazır olur; hiç yapmazsanız bir yıl bekleyebilirsiniz. İkisi de sonunda kompost olur, sadece sabır meselesi.

7. Olgunlaşmayı bekleyin. Karışım koyu kahverengi, ufalanan ve içine ne attığınızın anlaşılmadığı bir hale geldiğinde hazırdır. Kokusu toprak kokusu olmalı. Elekten geçirip iri parçaları bir sonraki yığına geri koyabilirsiniz.

Neyi atabilirim, neyi atamam?

Sık yapılan hatalar

Sadece mutfak atığı atmak

En yaygın hata. Yığın çamur gibi olur, sinek çeker ve ekşi kokar. Çözüm her zaman aynı: kuru, kahverengi malzeme ekleyin. Sonbaharda topladığınız yaprakları bir çuvala doldurup yanına koyun, kışın boyunca elinizin altında olsun.

Parçalamadan atmak

Bütün bir kabak ya da kalın dal aylarca öylece durur. Malzeme ne kadar küçükse yüzey alanı o kadar büyür, ayrışma o kadar hızlanır. Bıçakla ikiye üçe bölmek bile ciddi fark yaratır.

Yığını çok küçük tutmak

Bir kova dolusu atık ısınmaz. Kompostun kendi ısısını üretebilmesi için kabaca 1 metreküp hacim gerekir. Küçük yığınlar da ayrışır, sadece çok yavaş ve içindeki ot tohumları ölmez.

Taze gübreyi doğrudan bitkiye vermek

Taze hayvan gübresi yüksek amonyak içerir ve genç kökleri yakar. En az altı ay dinlendirin ya da kompost yığınına katıp orada olgunlaştırın. Kokusu kaybolmuşsa kullanıma hazırdır.

Aşırı sulamak ya da hiç bakmamak

Yağmura tamamen açık bırakılan yığın suya doymuş, oksijensiz bir çukura döner ve o zaman gerçekten kötü kokar. Üstünü örtmek beş dakikalık iş.

Hazır komposta ne yapılır?

Sebze yataklarında toprağın üstüne 3-5 santim serip hafifçe karıştırın; kazmaya gerek yok, solucanlar aşağı taşır. Saksı toprağına üç