Kapı Önüne ve Balkona Bitki Yerleştirme
Bir bahçeniz yok ama kapı önünde iki metrekarelik bir sahanlık, ya da güneşi öğleden sonra alan dar bir balkon var. Buraya gerçekten bir şey yetişir mi? Evet, hem de sandığınızdan fazlası. Saks bahçesi kurma işi, toprağa ekim yapmaktan farklı kurallara sahiptir; kabın hacmi, suyun akış hızı ve ışığın günlük süresi her şeyi belirler. Aşağıda, sıfırdan başlayan birinin sırayla yapması gerekenleri, kafanızda oluşacak soruların sırasına göre anlattım.
Önce şunu sorun: Buraya günde kaç saat güneş geliyor?
Bitki seçmeden önce cevaplanması gereken tek soru budur. Bir hafta boyunca sabah, öğle ve ikindi vakti balkona çıkıp gölgenin nereye düştüğüne bakın. Kabaca üç grup çıkar:
| Günlük doğrudan güneş | Ne yetişir? |
|---|---|
| 6 saat ve üzeri | Domates, biber, patlıcan, fesleğen, kekik, biberiye, lavanta, çilek |
| 3–5 saat | Marul, roka, ıspanak, maydanoz, dereotu, yeşil soğan, fasulye, çilek |
| 3 saatin altı / parlak gölge | Nane, maydanoz, kuzukulağı, pazı, eğreltiler, hosta, sardunya yerine begonya |
Kuzeye bakan balkonda hiçbir şey olmaz mı? Olur, ama meyve veren bitki beklemeyin. Yaprağını yediğiniz her şey gölgeye toleranslıdır çünkü bitkiden istediğiniz şey yaprak üretmesi; çiçek ve meyve için gereken enerjiyi harcamasını istemiyorsunuz.
Adım adım kurulum
- Alanı ölçün ve ağırlığı hesaplayın. Islak toprak ağırdır; 40 litrelik bir sandık su verildiğinde 40–50 kiloya ulaşabilir. Balkon korkuluğuna asılan saksılarda küçük hacimde kalın, ağır kapları duvar dibine, taşıyıcı kısma yakın yerleştirin.
- Kap seçin — ama derinliğe bakarak. Yaprak sebzeler 15–20 cm, fesleğen ve maydanoz 20 cm, biber 25–30 cm, domates ve patlıcan en az 30–40 cm derinlik ister. Genişlikten çok derinlik önemlidir. Plastik kap suyu tutar, toprak (terracotta) kap nefes alır ama yazın çabuk kurur. Rüzgârlı bir balkondaysanız plastik veya ahşap tercih edin.
- Drenaj deliğini açın, çakıl koymayın. Delik yoksa matkapla açın; deliksiz kapta kök birkaç haftada boğulur. Altına çakıl serme alışkanlığı yaygın ama gereksiz, hatta zararlıdır: suyun toprakta kalma seviyesini yukarı taşır. Deliğin üstüne bir parça sinek teli veya kırık saksı parçası koymak yeterlidir.
- Bahçe toprağını saksıya doldurmayın. Bahçe toprağı kapta sıkışır, sertleşir, hava almaz. Karışım şöyle olsun: 2 ölçü torf veya hindistan cevizi lifi + 1 ölçü olgun kompost veya solucan gübresi + 1 ölçü perlit. Toprağı hazırlamayla ilgili genel prensipler açık alanda geçerlidir; kap kültürü ayrı bir düzendir.
- Bitkileri boyuna göre dizin. Uzun olanlar (domates, fasulye) arkaya ve kuzeye, kısalar öne. Böylece kimse kimsenin ışığını kesmez. Dikey alanı kullanın: duvara raf, korkuluğa askı, sarılıcı fasulye için ip.
- Fide mi tohum mu? İlk yılınızsa domates, biber, patlıcanı fide alın; marul, roka, maydanoz, fasulye, turpu doğrudan tohumdan ekin. Tohumdan çıkması kolay olanlarla motivasyonunuzu koruyun.
- Sulama düzenini baştan kurun. Saksı toprağı, bahçe toprağından çok daha hızlı kurur. Parmağınızı 2–3 cm daldırın; kuruysa sulayın. Suladığınızda alttan su akana kadar verin, yarım sulama kökün üst kısmında kalır. Yazın küçük saksılar günde bir, bazen iki kez su ister. Tatile çıkacaksanız pet şişeli damlatma veya fitilli sulama düzeneği kurun.
- Gübrelemeyi takvime bağlayın. Kapta besin sınırlıdır ve her sulamada bir kısmı akıp gider. Dikimden 3–4 hafta sonra başlayıp iki haftada bir sıvı gübre verin. Evde yaptığınız kompost çayı veya solucan gübresi suyu bu iş için gayet yeterlidir.
- Haftada bir gözden geçirin. Yaprak altlarına bakın: yaprak biti ve kırmızı örümcek balkonlarda en sık görülenlerdir. Erken fark edilirse basınçlı suyla veya sabunlu su ile temizlenir.
Sık yapılan hatalar
- Çok küçük saksıya çok iddialı bitki dikmek. 5 litrelik saksıdaki domates, siz ne yaparsanız yapın cılız kalır. Kap hacmi ile verim doğrudan bağlantılıdır.
- Aşırı sulama. Solmuş yaprak gören herkes su verir; oysa sararma ve pörsüme kök çürüğünün de belirtisidir. Sulamadan önce toprağa dokunma alışkanlığı edinin.
- Tabaktaki suyu boşaltmamak. Alt tabakta biriken su birkaç saatten fazla kalmamalı.
- Işığı fazla tahmin etmek. "Balkonum aydınlık" ile "doğrudan güneş alıyor" farklı şeylerdir. Duvardan yansıyan ışık meyve olgunlaştırmaz.
- Rüzgârı hesaba katmamak. Üst katlarda rüzgâr toprağı kurutur ve gövdeyi kırar. Korkuluğa bez veya kamış paravan takmak sıcaklık dalgalanmasını da azaltır.
- Her şeyi aynı anda ekmek. Marulu 15 gün arayla parti parti ekin; hepsi aynı hafta olgunlaşıp elinizde kalmasın.
- Kışın saksıyı unutmak. Kapta kök toprağa göre çok daha çabuk donar. Çok yıllık bitkileri duvar dibine çekin, kabı çuvalla sarın.